Yapay Zeka, Güvenlik ve İstihbarat

Yapay Zeka’nın kökenleri İstihbarat bilimi kadar eskiye dayanmasa dahi günümüz için İstihbaratta kullanılması büyük önem arz eden ve etkili kullanımında oyun değiştirici etkiye sahip, üzerinde durulması gereken bir alandır. İstihbarat’ın en önemli amaçlarından olan bilgi toplamak ve bu bilgiyi en doğru şekilde işleyip siyasi karar alıcıya iletmek esas olarak Yapay Zeka’nın bugünlerde kendi kullanımının dışında bir durum değildir. Yapay Zeka ile İstihbaratın benzerlik gösterdiği birçok nokta bulunmaktadır. Yapay Zeka’da büyük bir bilgi yani veriye ihtiyaç duymaktadır, aynı şekilde Yapay Zeka’da kendisine gelen veriyi işlemekte ve anlamlı sonuçlar çıkarmaktadır ve buna ek olarak, Yapay Zeka’da istihbarat servisleri gibi tecrübeler edinmekte ve bilgiyi önceki verilere dayanarak incelemektedir.

İstihbarat ve Yapay Zeka arasındaki en büyük ve temel fark ise Yapay Zeka’ya bilginin hazır bir şekilde gelmesi, İstihbaratta ise verinin genel anlamda büyük bir gizlilikle, insan marifeti ile elde edilmesi ve devletler için kullanılmasıdır. Yine de tamamen insanlar tarafından geliştirilmiş fakat teknoloji ve kodlama ile çalışan Yapay Zeka’nın bugünkü İstihbarat faaliyetlerinde daha aktif bir şekilde kullanılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Örneğin, görüşülen bir haber kaynağının doğruyu söyleyip söylemediği, hangi durumlarda gerçeği gizlemeye yöneldiği ya da karşıdaki kişiye olan bakışı ve etkisi gibi konularda önceki örneklerde edinilen tecrübeler ilgili servis mensubuna detaylı bir şekilde derlenip iletilebilir. Görüşmede bu gibi durumlara dikkat etmesi sağlanabilir. Bu derleme de Yapay Zeka ve teknolojiden faydalanılabilir.

‘’Tarihsel açıdan incelendiğinde ilk bilgisayarların ve şifre çözücü makinelerin istihbarat birimleri tarafınca kullanılmasıyla yapay zekâ istihbarat alanında kullanılmaya başlanmıştır. Bugün gelinen noktada ise hemen hemen insanlar gibi düşünen ve insanlar gibi davranan ve hatta öğrenme süreçlerine giren yapay zekâ istihbaratın ön önemli kısmını oluşturan veri işleme ve analiz etme kısmında kullanılmaktadır’’ (Şen ve Yurtoğlu, 2020)

Büyük firmalar, uluslararası şirketler ve çeşitli alanlardan birçok kuruluş Yapay Zeka’dan faydalanmakta ve Yapay Zeka’ya bir dizi komutlar verip makine öğrenmesini sağlamaktadır(Özgür, 2021). İstihbaratta ise elde edilen her haberin geçmiş olduğu teyit ve kontrol aşamaları bulunmaktadır. Yapay Zeka bu alanda uzmanlaştığında etkisi büyük olacaktır (İrdem ve Çobanoğlu, 2021). Hali hazırda kullanılan, keşif, tespit ve imha faaliyetleri Yapay Zeka kullanımına örnek olarak gösterilebilse dahi bu alana yatırım yapılması ve yatırımlarının kapsamının genişletilerek düzenli olarak uygulamalar yapılması ülkelerin güvenlik faaliyetleri için önem teşkil etmektedir. Türkiye’de bulunmuş olduğu jeopolitik konum ve çevresinde bulunan terör örgütleri nedeniyle güvenlik konusuna önem göstermiş ve teknoloji ile Yapay Zeka’yı aktif şekilde kullanmıştır ve kullanmaya devam etmektedir.

Türkiye’nin Güvenlik Stratejisi ve Yapay Zeka Uygulamaları

Türkiye teknoloji kullanımında üretmiş olduğu İHA (İnsansız Hava Aracı) ve SİHA’lar (Silahlı İnsansız Hava Aracı) ile öne çıkmaktadır. Tamamen bir Yapay Zeka uygulaması olmayan İHA ve SİHA’lar daha çok sinyal isithbarat kategorisinde değerlendirilebilir. Yine de insansız hava araçlarının kullanılması ve yönetilmesi geniş bir teknolojik birikimin ve yatırımın sonucu olduğu göz ardı edilmemelidir. Türkiye, savunma stratejisini zamanla güncellemiş ve stratejisini ‘’hedefi yerinde bulup imha etme’’ olarak değiştirmiştir. Bu değişiklikte İHA ve SİHA’ların sağladığı kazanım ve imkanlar oldukça önemlidir.

Türkiye, sadece hava araçları değil diğer alanlarda da Yapay Zeka’yı aktif şekilde kullanmaktadır. Milli Muharip Uçak Projesi Harekat Analizi kapsamında kullanılması planlanan Milli Taktik Çevre Simülasyonu (MTÇS) yazılımının, kural tabanlı davranış altyapısından öğrenen yapay zeka tabanlı davranış altyapısına geçirilmesi ve görev simülatörlerinde taktik eğitim verilmesi amacıyla kullanılan ve taktik senaryo planlama, eğitim sonrası değerlendirme imkanı sağlayan taktik ve çevre yazılımlarının yapay zeka kullanımına uygun hale gelmesiyle mühendislik simülatörlerindeki taktik ortamın gerçekçiliği artırılması hedeflenmektedir (Anadolu Ajansı, 2020). 2023 yılının Kasım ayında Türk Silahlı Kuvvetleri, bir Uzay komutanlığı kurulacağını açıklanmıştır. Uzay komutanlığının alay seviyesinde kurulacağını bildiren Albay Gürakar, “Uzay Komutanlığını kurmayı planlıyoruz. Takiben Tugay ve Tümen seviyesine bir geçiş var. İnsan büyük bir kaynak. Bu kapsamda Avrupa’ya gitmiş gelmiş NATO projelerinde çalışmış personelimiz zaten mevcut bunları kullanacağız’’ şeklinde açıklamasıyla kamuoyuna duyurmuştur. Uzay Komutanlığı kurmanın etkisi, içeriği ve işleyişinin nasıl olacağı konusunda bir net bir bilgi olmasa dahi böyle bir adım atılması Türkiye’nin teknoloji ve güvenlik konularına gösterdiği önemin en güncel ve somut göstergesidir.

Sonuç

Yapay Zeka, işleyiş bakımından bir çok konuda İstihbarat alanına benzerlikler içermektedir. Bu bakımdan genel olarak Yapay Zeka teknolojisinin karar alma süreçleri bakımından istihbarata uygulanması önümüzdeki yıllarda ciddi şekilde gündeme gelecektir. Şu anda hali hazırda devletler Yapay Zeka’yı güvenlik konularında aktif şekilde kullanıyor olsa dahi  teyit ve karar alma durumlarında da Yapay Zeka’dan istifade etmek servisler için önemli olacaktır. Bu konuyu derinlemesine inceleyen ve konu hakkında adımlar atabilen ülkelerin insan ve ekonomi alanında büyük bir tasarruf sağlayabileceği ve kısa zaman içerisinde büyük bir veriden faydalanma konusunda uzmanlaşmış bir sistemden faydalanmanın etkilerini hızlı ve net şekilde görecekleri değerlendirilmektedir.

Teknolojiden güvenlik alanında faydalanan devletler arasında Türkiye’de bulunmaktadır ve Türkiye özellikle son yıllarda savunma sanayisine yapmış olduğu yatırımlarla ön plana çıkmaktadır. Türkiye, birçok alanda Yapay Zeka uygulamalarından ve teknolojiden faydalanmış bu yöndeki iradesini de sürdürmektedir. Son olarak, Savunma Sanayi ve bu alana yapılan yatırım ve teknoloji desteğiyle üretilen savunma ürünleri, sistemleri ve kurumların bir siyasi malzeme olarak görülmesi doğru olmayacaktır. Savunma sanayi, hükümetin bir propaganda aracı ya da muhalefetin eleştiri getirebileceği bir konu değildir. Bu konu ülkenin ortak kazanımı olarak görülmeli ve ele alınmalıdır.

Anıl Pektaş (2024).

*Analizlerdeki fikirler yazarına aittir ve İstihbarat ve Güvenlik Araştırmaları Merkezinin editöryal politikasını yansıtmamaktadır.

KAYNAKÇA

Anadolu Ajansı (2020). ‘’Savunma sanayisinde ‘yapay zeka’ dönüşümü’’

https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/savunma-sanayisinde-yapay-zeka-donusumu/1955040# (Erişim Tarihi: 30.11.2023)

İrdem, İ ve Çobanoğlu, S. (2021). Yapay zekânin iç güvenlik yönetimi üzerine yansımaları: siber güvenlik, Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, s:175-202

Özgür, B, S. (2021). Algoritmalar, Yapay Zeka, makine öğrenmesi, derin öğrenme ve uygulamaları: beşeri fayda üretiminin yazılımlar tarafindan karşılanması, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 10, s:1

Şen, F ve Yurtoğlu, D. (2020). The importance of Artificial Intelligence in intelligence analysis in the context of Technology and Security relationship, Journal of Security Studies.